Installatie Tijdglas

 

1.

De ruimte ademt een verleden, maar welk? Wat heeft hier plaatsgevonden? Wat heeft hier geklonken? Wat je ziet zijn klanken, gestold in glas. Een ver verleden gonst door de ruimte. Herkennen wij het nog? Of zijn de klanken inmiddels uit onze geheugens verdwenen? Herinneringen zijn kwetsbaar, als glas.

Wat is de connectie tussen het glas en de ijle, breekbare klank van een instrument (de traverso) dat honderden jaren geleden hoogtij vierde, maar nu enkel nog voor museum- muziek gebruikt wordt? En wat hebben klanken die met moderne technologie worden voortgebracht daarmee te maken?

Als een objet trouvé hangt de traverso tussen gestolde klanken van glas. Welke geluiden bracht dit instrument voort? Hoe kunnen we het nieuw leven inblazen? Kunnen de in de tijd gestolde klanken nieuwe muziek opwekken?

Het glas brengt onverwachte klanken voort die dit oude instrument losbreekt van zijn connectie met de muziek van het verleden. En daarmee zet het als het ware de tijd opnieuw in beweging en ontstaat er nieuwe muziek voor een historisch instrument.

Alle elektronische klanken die in dit werk te horen zijn uit het glas voortgekomen. Door erin te blazen, erop te tikken of het aan te strijken. Deze ‘oerklanken’ zijn door de tijdmachine van de computer gegaan en getransformeerd tot nieuwe muziek. En soms hoor je nog flarden muziek uit dat verre verleden er doorheen klinken. Als een ijle herinnering, breekbaar als glas.

 

2.

Glaskunstenaar Joost Bicker Caarten en componist Miranda Driessen werkten in het verleden al eerder samen tijdens de expositie “Afwezige aanwezigheid” in de Christus Triomfatorkerk te Den Haag. Voor Glashart 2009 zochten zij opnieuw naar een connectie tussen beeld en muziek.

Eén van de verbindende factoren hiertussen bleek het fenomeen tijd. Klank ontstaat door beweging, trillingen, in de tijd. Voor de electronische compositie maakte Miranda opnames van klanken die gemaakt werden door de beelden van Joost in trilling te brengen door ze aan te blazen, erop te tikken of aan te strijken. Deze bewerkte zij op verschillende manieren in de computer. Een veelgebruikt effect is het gebruik van opnames van fragmenten uit de oude muziek die als het ware worden afgespeeld in de akoestiek van de glazen objecten van Joost. Hierdoor worden bepaalde frequenties uit het muziekfragment door de akoestiek van het glas enorm uitvergroot, want een wonderlijke nieuwe klankwereld doet ontstaan.

Miranda ervaart de beelden van Joost als in glas gestolde muziek en probeerde op deze manier een reconstructie te maken van hoe deze geklonken zou kunnen hebben. Dat is meteen ook de link naar het gebruik van de traverso, een voorloper van de dwarsfluit uit de 17e eeuw, voor de compositie “Tijdglas” die tijdens de opening van Glashart in premiere zal gaan, en uitgevoerd wordt door de Poolse fluitiste Maja Mirocha.

Mirocha benaderde Driessen voor een nieuw werk voor traverso en electronica. Zij wilde graag een muziekstuk dat het instrument bevrijdde van de associatie met muziek uit het verleden. Alsof het een object was dat ergens op een vreemde plek werd opgegraven en waarvan niemand wist hoe het ooit geklonken had. En zo ontstond de koppeling met het werk van Bicker Caarten; een instrument uit een ver verleden dat de gestolde klanken van glas tot leven brengt en nieuwe muziek doet ontstaan.

Gedurende de tentoonstelling zullen er voortdurend flarden muziek die tijdens de opening gespeeld wordt blijven klinken. De bezoeker zal deze klanken meteen herkennen als afkomstig uit de glazen objecten van Bicker Caarten. En zo verandert het openingsstuk in een klanksculptuur dat opnieuw in een ‘stollingsfase’ lijkt te zijn beland. Uit elke nis van de toren klinken 5 verschillende tapes van verschillende lengtes die in de tijd ‘geloopt’ worden. Geen tijd die voortuitloopt, maar één die in de continue herhaling tot stilstand komt. En zo is de cirkel weer rond.